Дуьруьсде дуьл гъовхобер ве нуьвуьсдегор хэлгъ иму

Тема в разделе 'Жугьури', создана пользователем ИРА, 16 окт 2010.

  1. ИРА Guest

    Симпатии:
    0
    Баллы:
    0
    [IMG]

    Гъувот иму – дуьруьсде дуьл солдат бу. Себэхь гене э женг эри дарафде. Кумек солдат – войгей бесгъун доре бу – Рузгьой довгIо эри зуте варасде. А.Семендуев. Шинох биренге э салгьой гIуьмуьр Хьизгъил Давыдовыч Авшалумевоз, иму э келе дуьлхоширевоз диреним, ки у гирошди гуфдире келе рэхь зиндегуни ве творчествоире, ологъолуь гьисдигьо э мэгIэнолуье гъозиегьой гъисмет гIэзизе хэлгъюревоз, Догъистуревоз ве гьеммей вилеет имуревоз. Э гьеймогьоине омбарезугьунлуье ве омбареранглуье литературей Ватан догъгьо у вокурди вогоруш ни бошугьо жилгъэй хуьшдере. Хьизгъил Авшалумов гъэзенмиш сохди хьуьрмет омбаре гъэдер хундегоргьоре чуьн талантлуье сатирик ве юморист, прозаик, драматург, шогьир, кура ве гуьрд сохдегор фольклор гIэзизе хэлгъ татире, ве чуьн дананменде публицист. Хьизгъил Авшалумов, суьфдеи произведениегьой литератури комики сер гирде оморет эри дофус зере э 30-муьн салгьо, лап хуб дануьсди неки овосунегьо ве мэгIнигьой хэлгъи татире, гьемчуьн эн де миллетгьоигереш. Эри вихде рэхь нуьвуьсдегоре, э у кумеки сохди ве мэгIэнолуь бири корисохи эну э гозит тати «Зэхьметкеш», э комики дофус зере оморет суьфдеи статьягьо ве фельетонгьой эну. Суьфдеи синемишигьой творчествой литератури эн Х.Авшалумов гирошдет э е жерге э кор журналистиревоз ве песде э кура сохдеи ве фегьм сохдеи фольклоре э институт. Гье э и вэхд творчески гешдеигьой эну сер гирдени Буьзуьрге довгIой Ватани, комики межбур сохдени уре эри э гъирогъ норе плангьой творчествои хуьшдере. Гье эз суьфдеи рузгьой довгIо Х.Авшалумов рафдени э фронт ве бирени жигегир командир кавалерийски эскадрон. Унжо у дуь бо бирени гурунде яралуь. Эз довгIо бэгъдо у яздегь салгьо гъуллугъ сохдени э лешгер Совети, бирени военни корреспондент. Гъовхобер, журналист Хьизгъил давыдович э 1955-муьн сал вогошдени э гIэзизе улкей хуьшде ве сер гирдени эри кор сохде э редакцией гозит «Дагестанская правда». Э 1956-муьн сал дофус зере оморени суьфдеи сборник ихдилотгьой эну «Дусди» э зугьун тати. Э 1964-муьн сал Хьизгъил Давыдович вихде оморени бэхшвегир правление ве хэтод эн Союз писательгьой республикейму. Х.Авшалумов автор эн е ченд сборникгьой ихдилотгьои, повестьгьои, нуьвуьсде оморетгьо, э зугьун тати, гьемчуьн э зугьун уруссиш: «Чуьтам ме зинде биремге», «Вохурдеи э сер билогъ», «ГIэруьс э сюрпризевоз», «Э хэтой эн е моч», «Шими Дербенди», «Кук гудил», «Зен бирор» ве диеш. У бири автор эн дегь е актлуье пьесегьо «Кишди хьомоли», «Толмач эн имам Шамиль», «Шими Дербенди» ве угьонигеш. Эри нишонендегьой эну э пушой литературей тати ве омбаре литературей Догъисту Х.Авшалумове э 1960-муьн сал доре оморени орден «Знак гIуьзети». Эри книг ихдилотгьой эну «ГIэруьс э сюрпризевоз» уре доребу гIуьзетлуье нум лауреат эн республикански премие э нум Сулейман Стальский. Э буьлуьнде художественни верзуьшлуье ве усдоетие гуьнжуьндеиревоз тэгIрифлуьни очерк эну «Эз гIэжел гужлуьте». Хьизгъил Авшалумов, комики э салгьой довгIо ченд гилегьо э чум хуьшдеревоз винири гIэжеле, э дуьлхогьиревоз бирмунди чигьрет догъистонире-разведчик Абдурахманов Гусейне эз Чиркей, комики гъовхо бердени эри Ленинград, песде офдорени э есири, э унжош бирмундени мердьети ве игидире. Ихдилот сохде э товун разведчик, э синей комики шевгъ доренуьт орденгьо ве медальгьо, комики гъэзенмиш сохди хьуьрмет кукгьо, невегьой хуьшдере ве гьеммей хэлгъэ, писатель эдее тэгIриф доре хосдеи одомигьой советире эки Ватан, жобордигьой энугьоре э салгьой Буьзуьрге довгIой Ватани. Хьизгъил Давыдович Авшалумов бири лап омбар дусди ве бирори хэлгъгьоре хосденигьо одоми. Э нуьвуьсдеигьой хуьшдеревоз у хьэрекет сохди эри бирмундеи жофодусди, шолумхосдеи, гъуногъсевени ве де хубе чигьретгьой хэлгъ имуре, дошде хьуьрмет энуре э гIэрей де миллетгьоиге. Келе тигъэт хуьшдере нуьвуьсдегор тати доребу эри жовоне шогьиргьо, журналистгьой хэлгъ иму. Х.Авшалумов э корисохи хуьшдеревоз ведеберди хэлгъ имуре э товуши ве гIуьзети эри биреи тенлуье миллет э де хэлгъгьойгей Догъистуревоз. У рафдигьо рэхь ерашугъ мидуь эри тозе эрхэгьо, кор сохденуьтгьо э тараф литератури, шогьири ве журналисти. Гуьзеле суьгьбетчи темиздуьле ватанхосдегор, гIэзизе хэлеф хэлгъ тати Хьизгъил Давыдович Авшалумов изму ченд салгьо не дери э гIэрей хэлгъ иму. У гьемишелугъ сокит хисиригеш э хок хори, нуьвуьсде ихдилотгьой эну генеш зиндеют, эдете зигьисденуьт э дуьл хэлгъ ю. Мая Борухова. Руз-бе-руз эдее куьнд бире эз иму 65 сали Буьзуьрге довгIой Ватани. Э гIуьзет эни мигIид воисдени эри хундегоргьойму дофус зере шогьиригьой гъовхобер, классик литературей тати Хьизгъил Авшалумове. Дуьл эн солдат - Эз гьемме чигьо чуь сэхди? – Пуьрси еки эз хэлгъ гьечи. - Эз сенгъ сэхдте гьичиш нисди,- Мугу бирден усдо-сенгъчи. Сенгъгьой гъэлей эн Дербенди Эй расди гоф ме шогьоди : Ченд эрхэгьо муьрди, [IMG]рафди, Оммо гъэле гъоим мунди. -Эз гьер чигьо пулат сэхди,- Мугу ерэгъ гъуьч сохдегор,- Буррани тевер пулати Тилиш-тилиш эз сенгъ-дохьор. - Бэхьс мегирит э негьогъи,- Жогьоб до е мерд эн гIилмчи – Эз алмаз сэхд э руй хори Нисди гьеле ужире чи. Э гъирогъ е мерд нуьшдебу, Килэхьэ сер, сипре бигъгьо, Э синей ю дечире бу Ченд медальгьо ве орденгьо. У ебо сохд суьпле хэнде, Песде лэгIэ у вокурде, Гуфди гьечи эри энугьо: -Хьуьжетлуь инжо чуь кори? Гофгьой ишму, гьелбет, дузи: Сенгъи, пулати ве алмази Эз гьер чигьо сэхд э хори. Оммо эз гьеммей энугьо Лап сэхд муьхькем дуьл солдати, Екиш эзи эну чигьо Уре хуно лап сэхд нисди. Нисдуьм ме недан-овом, Дирем э чумме гIэлемет, Эз гьемме сэхд ве довом Э довгIо бу дуьл эн солдат. Эз гуж гIэтош, гунле-барут Хьуьрд, сов ве хьэл бирембируьт. Нивотовусд угьо екиш. Гье сенгъ, пулат ве алмазиш. Омо дуьл солдат иму, У э довгIо женг бердеки, Руз-бе-руз деш сэхд биренбу, Дуьшмене зевол дореки. Берлин. Имперски канцелярия. 12-муьн май 1945-муьн сал. Гитлер э зир пой солдат иму Ини и се рузи довгIо ваарасди, Сесгьой туф-туфон эн женг поисди, Чуьн биренгъине бежид паруьсде, Хэбер бесгъуни –дуьлгьоре шор сохди. И хов нисди не гIэлемети, Иму е ченд солдат эн совети, Эз гъэд гIэтош хилос биреймгьо Э кабинет Гитлер поисдем гьечи. У тигьини, хок-хокоруни, Гуйге шенде лулей шилолини, Э куьнж кабинет энжэгъ столи, Уш гьемме томом туз-тухьорини. Э кабинет сирот Гитлери, Сирот когъози инжо офдори Е зерде муйгьо, солдат урусси Э синей ю орден довгIои вери. Э сер эн сирот сокит поисди, У гуйге гьич хэбериш нисди: Биетмиш эз туз сирот эн Гитлер Э зир чекме ю сатме дегешди. Ире гьечи гьетте дире ме, Гьебирден омо э пушой чумме, Чуьтам эз инжо мидо буйругъ Эри парунде гьеммей гIуьломе. Дирируьм лап э эвреи гуйге Хэребеигьой эн Сталинграде, Шегьергьой, дигьгьой Белоруссия – Дуьшмен догъуногъ, биебу сохде. Эз Освенцим сие товгьоре, Залумгьо эжеки есиргьоре, Сухунде мичарундуьт э дуре Гьемчуьн гъурбунигьой Бабий-Яре. Гуйге чуьн жевгъ э гушме гьеебо, Дарафд буьруьж миллион етимгьо, Чуьн зимилерз сэхд шувунд дуьл мере, Вой бие зенгьо, гирьей дедегьо. Эз гъэд гIэтош, барут ве дуре, Солдат совети омори расире, Лулей женевере догъуногъ сохди , Э зир пой венгесди уре. Ини у поисди игид игидгьо, Буьзуьрг, хьэеменд, имид эн хэлгъгьо. Э сер синей дуьшмен пое шишире, Негьилуь гене у соху довгIо. Бугу гьечи и суруле нубо Эри довгIокоргьо – келе тубо. 16-муьн январь 2010-муьн сал томом мибу 97 сал эз деде хьэсуьл омореи ведилуье шогьир хэлгъи Догъисту, гъовхобер Буьзуьрге довгIой Ватани Хьизгъил Авшалумов. Хундегоргьой гозит иму нум эн Хьизгъил Авшалумове гирденуьт э келе дусди ве хьуьрметевоз, чуьн эн еки эз верзлуьшлуье нуьвуьсдегоргьо, шогьиргьой тати, чуьн еки эз биненорегоргьой эн литературейму, чуьн гIэсуьлменде ватанхогь, холисе интернационалист, чуьн еки эз лап верзирение кук эн хэлгъ иму.
    Мататова Мая Боруховна

Поделиться этой страницей